{"id":105,"date":"2026-05-13T10:25:11","date_gmt":"2026-05-13T10:25:11","guid":{"rendered":"https:\/\/prizmamedium.com\/?p=105"},"modified":"2026-05-13T13:46:40","modified_gmt":"2026-05-13T13:46:40","slug":"dritat-e-para-te-kinemase-ne-kosove","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/dritat-e-para-te-kinemase-ne-kosove\/","title":{"rendered":"Dritat e para t\u00eb kinemas\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-align-left\"><em>Nd\u00ebrmjet dy luft\u00ebrave bot\u00ebrore, n\u00eb Kosov\u00eb, si n\u00eb vendet e tjera t\u00eb rajonit, shfaqjet e filmave ishin m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr q\u00ebllime fitimi sesa ideologjike. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nuk kishte asnj\u00eb kinema t\u00eb nd\u00ebrtuar nga shteti p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, sip\u00ebrmarr\u00ebsit privat\u00eb shfaqnin filma n\u00eb disa taverna, kafene apo n\u00eb salla t\u00eb caktuara.<\/em><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-post-time-to-read\">4\u20136 minuta<\/div>\n\n<figure class=\"wp-block-post-featured-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"489\" height=\"286\" src=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/12-489x286-1.jpeg\" class=\"attachment-post-thumbnail size-post-thumbnail wp-post-image\" alt=\"\" style=\"object-fit:cover;\" srcset=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/12-489x286-1.jpeg 489w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/12-489x286-1-300x175.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 679px) 100vw, (max-width: 899px) 668px, (max-width: 1079px) 50vw, (max-width: 1259px) 620px, (max-width: 1449px) 66vw, 980px\" \/><\/figure>\n\n\n<p>Nuk dihet se kur \u00ebsht\u00eb realizuar shfaqja e par\u00eb e filmit n\u00eb Kosov\u00eb.\u00a0<a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20211220133745\/https:\/\/dspace.aab-edu.net\/bitstream\/handle\/123456789\/933\/031ff544-44f1-47b6-af3f-c029cbdfbb4c.pdf?sequence=3&amp;isAllowed=y\">Edhe pse disa burime thon\u00eb se filmat u shfaq\u00ebn n\u00eb kinemat\u00eb udh\u00ebtuese rreth viteve 1910, pakujdesia e citimit t\u00eb burimeve na pengon ta marrim k\u00ebt\u00eb informacion si baz\u00eb.<\/a>\u00a0Historiani i kinemas\u00eb, Dejan Kosonov\u00ecc, nga ana tjet\u00ebr, argumenton se kinemaja nuk qe aktuale n\u00eb Kosov\u00eb deri n\u00eb fund t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore.<sup>1<\/sup>\u00a0Sipas nj\u00eb posteri qe gjet\u00ebm gjat\u00eb k\u00ebrkimit ton\u00eb, n\u00eb arkivin e kinemas\u00eb Lumbardhi, kuptohet se n\u00eb vitin 1926 jan\u00eb mbajtur shfaqje filmash n\u00eb Prizren. Posteri i ekspozuar q\u00eb i p\u00ebrket nj\u00eb lexuesi projektues, nuk p\u00ebrmban detaje se n\u00eb cil\u00ebn kinema \u00ebsht\u00eb shfaqur filmi. N\u00eb studime t\u00eb tilla t\u00eb historis\u00eb gojore, duke u fokusuar n\u00eb d\u00ebshmi, kuptohet se ka pasur kinema t\u00eb vogla n\u00eb Prizren dhe Prishtin\u00eb si dhe n\u00eb qytete t\u00eb tjera.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"839\" src=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/afis-glava-1024x839-1.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-112\" srcset=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/afis-glava-1024x839-1.jpeg 1024w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/afis-glava-1024x839-1-300x246.jpeg 300w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/afis-glava-1024x839-1-768x629.jpeg 768w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/afis-glava-1024x839-1-640x524.jpeg 640w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/afis-glava-1024x839-1-610x500.jpeg 610w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><em><sub>P\u00ebrshkrimi i teksteve n\u00eb poster: \u201cProjektor lexues i p\u00ebrdorur n\u00eb shfaqjen e filmave pa z\u00eb n\u00eb Prizren n\u00eb vitet 1926-1934\u201d<\/sub><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrmjet dy luft\u00ebrave bot\u00ebrore, n\u00eb Kosov\u00eb, si n\u00eb vendet e tjera t\u00eb rajonit, shfaqjet e filmave ishin m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr q\u00ebllime fitimi sesa ideologjike. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nuk kishte asnj\u00eb kinema t\u00eb nd\u00ebrtuar nga shteti p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, sip\u00ebrmarr\u00ebsit privat\u00eb shfaqnin filma n\u00eb disa taverna, kafene apo n\u00eb salla t\u00eb caktuara.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p>Hadije G\u00ebshtenja, n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr Oral History Kosova, tregon se babai i saj, Shefki G\u00ebshtenja, ka filluar t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb se si t\u00eb b\u00ebhet projeksionist i filmit (kinooperator) n\u00eb mosh\u00ebn 11 vje\u00e7are. I lindur n\u00eb vitin 1917 G\u00ebshtenja, n\u00eb vitin 1928 ka filluar t\u00eb luante filma n\u00eb godin\u00ebn q\u00eb sot gjendet n\u00eb lagjen \u201cTerzi Mahall\u00eb\u201d. Sipas Hadije G\u00ebshtenj\u00ebs, pronar i k\u00ebsaj kinemaje n\u00eb Prizren (q\u00eb me shum\u00eb gjas\u00eb ka qen\u00eb kinemaja e par\u00eb) ka qen\u00eb Jovan Jovanovi\u0107, i njohur si Haci Jovan me origjin\u00eb nga Nishi. G\u00ebshtenja filloi t\u00eb punonte si \u00e7irak n\u00eb k\u00ebt\u00eb kinema. S\u00ebrish, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb d\u00ebshmive, kuptohet se m\u00eb von\u00eb \u00ebsht\u00eb hapur kinemaja e dyt\u00eb n\u00eb Prizren. Enver Zaimi shprehet se kur ka qen\u00eb f\u00ebmij\u00eb ka kaluar murin nga sht\u00ebpia e tij e cila gjindej n\u00eb pazarin e\u201d Papazit\u201d, ku ka hyr\u00eb n\u00eb kinema dhe ka shikuar filma falas.\u00a0<a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20211220133745\/https:\/\/oralhistorykosovo.org\/sq\/hadije-geshtenja\/\">Nga ana tjet\u00ebr, Hadije G\u00ebshtenja, duke folur p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn kinema, shprehet se kjo kinema ishte p\u00ebrball\u00eb kish\u00ebs katolike dhe se shfaqte dy filma n\u00eb dit\u00eb.<\/a><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p>P\u00ebrderisa mes dy luft\u00ebrave bot\u00ebrore n\u00eb Kosov\u00eb, nuk kemi hasur n\u00eb asnj\u00eb film t\u00eb zgjedhur nga ndonj\u00eb kosovar, dihet se disa imazhe jan\u00eb shkrepur nga kinematograf\u00ebt e ardhur n\u00eb rajon. Sipas ditar\u00ebve t\u00eb shkruara n\u00eb luft\u00eb t\u00eb Gomonit, n\u00eb rrug\u00ebn Kolar\u010dev \u00ebsht\u00eb gjetur Bioskopi Modern, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn filmi \u201cZarobljeni Arnaudi\u201d u shfaq n\u00eb dit\u00ebt e fundit t\u00eb vitit 1912. Nj\u00eb kopje e k\u00ebtij filmi, i cili supozohet se \u00ebsht\u00eb xhiruar n\u00eb Kosov\u00eb, nuk gjendet sot. Filmi m\u00eb i hersh\u00ebm i xhiruar n\u00eb Prizreni dhe rrethin\u00eb daton n\u00eb vitin 1913. Nj\u00eb nga filmat q\u00eb dim\u00eb se \u00ebsht\u00eb shfaqur n\u00eb Beograd me projekte t\u00eb mb\u00ebshtetura nga qeveria mbret\u00ebrore e asaj periudhe \u00ebsht\u00eb filmi \u201cOduzimanje oru\u017eja od Arnauta u Dule-Hanu na putu za Prizrena\u201d. N\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Jugosllavis\u00eb, ligji i par\u00eb p\u00ebr kineman\u00eb u miratua n\u00eb vitin 1931. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vit u themelua institucioni \u201cJugoslovenski Prosvetni Film\u201d dhe u xhiruan filma dokumentar\u00eb nga ky institucion n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00eb vitin 1932 u xhirua filmi \u201cU Starom Prizrenu\u201d, i cili p\u00ebrshkruan bukurit\u00eb natyrore dhe historike t\u00eb Prizrenit. Nj\u00eb kopje e k\u00ebtij filmi \u00ebsht\u00eb n\u00eb Jugoslovenska Kinoteka.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Andrija \u0160tampar, nj\u00eb mjek kroat, gjithashtu fillon prodhimin e nj\u00eb filmi n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb shkoll\u00ebs sh\u00ebndet\u00ebsore me mb\u00ebshtetjen e Rockefeller. Zakonisht xhiron dokumentar\u00eb dhe filma vizatimor\u00eb p\u00ebr sh\u00ebndetin dhe natyr\u00ebn. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, n\u00eb vitin 1933 u xhirua nj\u00eb film i quajtur \u201cKroz Na\u0161e Kosovo\u201d. Filmi, me Drago Hloupek n\u00eb skenar dhe regji, \u00ebsht\u00eb i metrazhit 784 (af\u00ebrsisht 28 minuta).&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb film paraqiten Malet e Sharrit, Prishtina, Janjeva, Lipjani, Mitrovica, Ferizaji, Trep\u00e7a, Zve\u00e7ani, Graqanica, Lugina e Ka\u00e7anikut, Lumenjt\u00eb e Lepencit dhe Sitnic\u00ebs, Guri i Markovit, Varri i Musa Keseci, Shat\u00ebrvani i Urosit, Monumenti i Betej\u00ebs s\u00eb Kosov\u00eb dhe Varri i Sulltan Muratit. Filmi, i cili thuhet se \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i mir\u00eb p\u00ebr sa i p\u00ebrket kinematografis\u00eb, \u00ebsht\u00eb burimi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb tregon se si dukej rajoni n\u00eb vitet 1930.<sup>2<\/sup>&nbsp;Gjat\u00eb mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugosllavis\u00eb, disa filma fiktiv jan\u00eb xhiruar n\u00eb rajonin e Prizrenit. N\u00eb vitin 1930 u b\u00ebn\u00eb xhirimet n\u00eb Prizren dhe Pej\u00eb p\u00ebr filmin Po\u017ear na Balkanu.<sup>3<\/sup><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p>Si\u00e7 shihet, para Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore n\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb themeluar kinemat\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfituar dhe disa xhirime jan\u00eb b\u00ebr\u00eb nga t\u00eb huajt. Pas luft\u00ebs, kinemas\u00eb iu kushtua r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr q\u00ebllimin e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit t\u00eb mas\u00ebs, po ashtu u planfikua ve\u00e7 e ve\u00e7 prodhimi, shp\u00ebrndarja dhe shfaqja e filmave. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr n\u00eb Prizren n\u00eb vitin 1952 u hap kinemaja \u201cBistrica\u201d dhe m\u00eb pas asaj iu shtua kinemaja n\u00eb ambient t\u00eb hapur dhe kinemaja \u201cRadnik\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><sup><sub>1.Dejan Kosonovic, Kinematografija i Filmit u Kraljevini SHS\/Kraljevini Jugoslaviji 1918-194, Filmski Centar Srbije, Beograd, 2011, f:48.<br>2.Bo\u017eidar Marjanovi\u0107, \u201cKosova i Metohija na Dokumentarnom Filmu do 1941\u201d. Kinoteka. Shtator 2018, f:41.<br>3.Shumica e informacioneve p\u00ebr filmat e xhiruar n\u00eb Kosov\u00eb jan\u00eb p\u00ebrmbledhur nga artikulli i Dejan Kosanoviqit me titull \u201cFilmska Snimanja na Kosovu do 1945 Godine\u201d botuar n\u00eb revist\u00ebn Novi Filmograf.<\/sub><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>\u270e\u00a0Bengi Muzbeg, Tevfik Rada<\/p>\n\n\n<div class=\"is-default-size wp-block-site-logo\"><a href=\"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/\" class=\"img-link custom-logo-link\" rel=\"home\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"360\" src=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1.webp\" class=\"custom-logo\" alt=\"Prizma Medium\" srcset=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1.webp 1000w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1-300x108.webp 300w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1-768x276.webp 768w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1-640x230.webp 640w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/a><\/div>\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nd\u00ebrmjet dy luft\u00ebrave bot\u00ebrore, n\u00eb Kosov\u00eb, si n\u00eb vendet e tjera t\u00eb rajonit, shfaqjet e filmave ishin m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr q\u00ebllime fitimi sesa ideologjike. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nuk kishte asnj\u00eb kinema t\u00eb nd\u00ebrtuar nga shteti p\u00ebr [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":113,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[5],"tags":[58,59],"class_list":["post-105","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fokus","tag-kinema","tag-kosove","entry-card--landscape"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/12-489x286-1.jpeg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=105"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":114,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105\/revisions\/114"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/113"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=105"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=105"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=105"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}