{"id":115,"date":"2026-05-13T13:53:15","date_gmt":"2026-05-13T13:53:15","guid":{"rendered":"https:\/\/prizmamedium.com\/?p=115"},"modified":"2026-05-13T21:00:38","modified_gmt":"2026-05-13T21:00:38","slug":"brezi-i-rreqebullit-po-rrezikohet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/brezi-i-rreqebullit-po-rrezikohet\/","title":{"rendered":"Brezi i rr\u00ebqebullit po rrezikohet"},"content":{"rendered":"\n<p><em>N\u00eb jugper\u00ebndim t\u00eb Gadishullit Ballkanik, mes kufirit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe Maqedonis\u00eb dhe n\u00eb malet q\u00eb shtrihen n\u00eb veri t\u00eb Kosov\u00ebs dhe Malit t\u00eb Zi, nj\u00eb familje e vog\u00ebl e rr\u00ebqebullit euroaziatik (Lynx lynx), autoktone, e izoluar prej koh\u00ebsh ka mbijetuar deri n\u00eb dit\u00ebt e sotme. Ky n\u00ebngrup i cili p\u00ebrpiqet t\u00eb mbijetoj\u00eb i izoluar n\u00eb jugper\u00ebndim t\u00eb Ballkanit \u00ebsht\u00eb rr\u00ebqebulli ballkanik (L. lynx balcanicus).<\/em><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-post-time-to-read\">3\u20135 minuta<\/div>\n\n\n<p>Duke par\u00eb historin\u00eb, n\u00eb vitet 1970, zoologu Gjorge Miri\u0107 kreu k\u00ebrkime t\u00eb gjera mbi morfologjin\u00eb dhe shp\u00ebrndarjen e rr\u00ebqebullit t\u00eb Ballkanit dhe raportoi gjetjet e para t\u00eb ekzistenc\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb vendet e ish-Jugosllavis\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Kur karahasojm\u00eb madh\u00ebsin\u00eb e familjes s\u00eb rr\u00ebqebullit t\u00eb Ballkanit q\u00eb kishte n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, shohim se ishte n\u00eb gjendje shum\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb se tani. Para Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, n\u00eb Jugosllavi rr\u00ebqebulli kishte nj\u00eb status kritik prej nj\u00eb numri nga 15-20, m\u00eb pas kjo familje filloi t\u00eb rikuperohej me masa t\u00eb rrepta mbrojtjeje. N\u00eb vitet 1955-1964 vet\u00ebm n\u00eb Maqedoni dhe Kosov\u00eb kishte 70 rr\u00ebqebull\u00eb ballkanik\u00eb. N\u00eb vitin 1974, pas rishfaqjes p\u00ebrs\u00ebri&nbsp; t\u00eb rr\u00ebqebullit ballkanik, kishte 10 rr\u00ebqebull\u00eb n\u00eb Mal t\u00eb Zi, 70 n\u00eb Kosov\u00eb dhe 120 n\u00eb Maqedoni. Sipas vler\u00ebsimeve, rr\u00ebqebulli i Ballkanit, me madh\u00ebsin\u00eb e tij n\u00eb Shqip\u00ebri (75) dhe Greqi (5) n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, shtrihej n\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej af\u00ebrsisht 6000 km\u00b2 dhe arrinte n\u00eb 280 individ\u00eb. Megjithat\u00eb, vitet e fundit, k\u00ebmbanat e alarmit kan\u00eb r\u00ebn\u00eb p\u00ebr rr\u00ebqebullin ballkanik dhe kjo specie e cila gjendet vet\u00ebm n\u00eb Ballkan, \u00ebsht\u00eb n\u00eb rrezik zhdukjeje.<\/p>\n\n\n\n<p>Sot, rr\u00ebqebulli i Ballkanit \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrhapur vet\u00ebm n\u00eb Shqip\u00ebri (mali i Munell\u00ebs), Maqedonia e Veriut (Parqet Komb\u00ebtare t\u00eb Mavrov\u00ebs, Pelisterit dhe Gali\u00e7ic\u00ebs) dhe n\u00eb Kosov\u00eb (Parku Komb\u00ebtar Bjeshk\u00ebt e Nemuna). Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb kamerave kurth t\u00eb vitit 2015, numri i rr\u00ebqebullit t\u00eb Ballkanit vazhdoi t\u00eb ulet (p\u00ebrllogaritur 30). Sidoqoft\u00eb, t\u00eb dh\u00ebnat nga kamerat kurth t\u00eb vitit 2021 jan\u00eb t\u00eb mjerueshme. Vet\u00ebm nj\u00eb rr\u00ebqebull ballkanik \u00ebsht\u00eb par\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, kat\u00ebr n\u00eb Shqip\u00ebri dhe 5 n\u00eb Maqedoni (Parku Komb\u00ebtar i Mavrov\u00ebs). R\u00ebnia e numrit t\u00eb rr\u00ebqebullit n\u00eb Parkun Komb\u00ebtar t\u00eb Mavrov\u00ebs ishte shqet\u00ebsim i madh, pasi ky vend ishte sht\u00ebpia e k\u00ebsaj popullate.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"695\" height=\"295\" src=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Balkan_lynx-Melovski-D.-2012.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-117\" srcset=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Balkan_lynx-Melovski-D.-2012.png 695w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Balkan_lynx-Melovski-D.-2012-300x127.png 300w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Balkan_lynx-Melovski-D.-2012-640x272.png 640w\" sizes=\"auto, (max-width: 695px) 100vw, 695px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><sub><em>Nj\u00eb nga macet m\u00eb t\u00eb rralla n\u00eb bot\u00eb, rr\u00ebqebulli i Ballkanit konsiderohet simbol komb\u00ebtar n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut. Monedh\u00eb maqedonase me pes\u00eb dinar\u00eb, e vlefshme nga viti 1993 e deri m\u00eb tani (majtas); pull\u00eb postare maqedonase e vlefshme deri n\u00eb vitin 1994 (djathtas). (Melovski D. 2012)<\/em><\/sub><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Por cila \u00ebsht\u00eb arsyeja e k\u00ebsaj r\u00ebnie t\u00eb shpejt\u00eb?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Kafsh\u00ebt grabitqare t\u00eb rr\u00ebqebullit t\u00eb Ballkanit duken t\u00eb shumta n\u00eb rajon. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, nuk ka asnj\u00eb tregues n\u00eb rajon p\u00ebr rritjen e humbjeve t\u00eb shkaktuar nga njer\u00ebzit. Por problemi i v\u00ebrtet\u00eb jan\u00eb gjuetar\u00ebt pa leje!&nbsp;<a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20220216111340\/https:\/\/ppnea.org\/portfolio-item\/balkan-lynx-recovery-programe\/\">BLRP (Balkan Lynx Recovery Progamme)<\/a>&nbsp;ka zbuluar se midis vitit 2006-2020 jan\u00eb gjuajtur ilegalisht 14&nbsp; rr\u00ebqebull\u00eb. Fal\u00eb programit BLRP, Kosova, Shqip\u00ebria dhe Maqedonia po bashk\u00ebpunojn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb strategji t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb ruajtjes s\u00eb rr\u00ebqebullit t\u00eb Ballkanit t\u00eb rrezikuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kritike. Asnj\u00ebri prej tyre nuk ka zgjidhje tjet\u00ebr ve\u00e7se t\u00eb bashk\u00ebpunoj\u00eb me vendet fqinje p\u00ebr t\u00eb siguruar mbijetes\u00ebn afatgjat\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj specie. Rr\u00ebqebulli i Ballkanit ka shum\u00eb faktor\u00eb q\u00eb e v\u00ebn\u00eb n\u00eb rrezik p\u00ebr zhdukje. Duke pasur nj\u00eb popullsi t\u00eb vog\u00ebl dhe t\u00eb izoluar, ata po humbasin habitatin e tyre natyror p\u00ebr shkak t\u00eb gjuetis\u00eb s\u00eb paligjshme dhe shkat\u00ebrrimit t\u00eb habitatit (sidomos n\u00eb Shqip\u00ebri). E gjith\u00eb kjo p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb madh zhdukjeje p\u00ebr rr\u00ebqebullin e Ballkanit. Shfryt\u00ebzimi dhe shpyll\u00ebzimi i pyjeve p\u00ebr djegien e drurve dhe nd\u00ebrtimi \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim i madh. Shpyll\u00ebzimi, zvog\u00eblimi i numrit t\u00eb gjahut t\u00eb rr\u00ebqebullit dhe ekspozimi i tij ndaj gjuetis\u00eb s\u00eb paligjshme e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb pashmangshme zhdukjen e tij.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Pavar\u00ebsisht statusit t\u00eb mbrojtjes ligjore, rr\u00ebqebulli i Ballkanit \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb cak p\u00ebr gjuetar\u00ebt e paligjsh\u00ebm dhe nj\u00eb stoli dekorimi q\u00eb p\u00ebrdoret n\u00eb restorante. Edhe pse, n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut ruhet shum\u00eb kjo specie, l\u00ebvozhgat e rr\u00ebqebullit t\u00eb Ballkanit mund t\u00eb gjenden n\u00eb restorante n\u00eb Shkup dhe ndonj\u00ebher\u00eb jan\u00eb subjekt i eksportit t\u00eb paligjsh\u00ebm n\u00eb vendet fqinje.<\/p>\n\n\n\n<p>BLRP po b\u00ebn nj\u00eb p\u00ebrpjekje t\u00eb jasht\u00ebzakonshme p\u00ebr t\u00eb parandaluar zhdukjen e rr\u00ebqebullit t\u00eb Ballkanit. Megjithat\u00eb, t\u00eb dh\u00ebnat e fundit tregojn\u00eb se p\u00ebrpjekjet nuk jan\u00eb t\u00eb mjaftueshme dhe p\u00ebr mbrojtjen e rr\u00ebqebullit nevojitet mb\u00ebshtetja e t\u00eb gjith\u00ebve (autoriteteve, partive dhe e gjith\u00eb shoq\u00ebris\u00eb) dhe jo vet\u00ebm e BLRP. N\u00ebse kjo situat\u00eb nuk ndryshon, at\u00ebher\u00eb fotot e mrekullueshme t\u00eb rr\u00ebqebullit nga kurthi i kamerave do t\u00eb mbesin vet\u00ebm n\u00eb arkivat e brezave t\u00eb ardhsh\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n<p>\u270e \u015eeyma Celina Suroy<\/p>\n\n\n<div class=\"is-default-size wp-block-site-logo\"><a href=\"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/\" class=\"img-link custom-logo-link\" rel=\"home\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"360\" src=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1.webp\" class=\"custom-logo\" alt=\"Prizma Medium\" srcset=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1.webp 1000w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1-300x108.webp 300w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1-768x276.webp 768w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1-640x230.webp 640w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/a><\/div>\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb jugper\u00ebndim t\u00eb Gadishullit Ballkanik, mes kufirit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe Maqedonis\u00eb dhe n\u00eb malet q\u00eb shtrihen n\u00eb veri t\u00eb Kosov\u00ebs dhe Malit t\u00eb Zi, nj\u00eb familje e vog\u00ebl e rr\u00ebqebullit euroaziatik (Lynx lynx), autoktone, e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":152,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[4],"tags":[62,59,61,60],"class_list":["post-115","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gaia","tag-balkan","tag-kosove","tag-lynx-lynx","tag-rreqebulli","entry-card--square"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Balkan-lynx-Jorg-Pukownik-1.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=115"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":141,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115\/revisions\/141"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/152"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=115"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=115"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=115"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}