{"id":119,"date":"2026-05-13T14:09:52","date_gmt":"2026-05-13T14:09:52","guid":{"rendered":"https:\/\/prizmamedium.com\/?p=119"},"modified":"2026-05-13T16:49:13","modified_gmt":"2026-05-13T16:49:13","slug":"mbi-nderveprimin-midis-qyteteve-dhe-shoqerive-si-dhe-praktikes-se-te-jetuarit-se-bashku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/mbi-nderveprimin-midis-qyteteve-dhe-shoqerive-si-dhe-praktikes-se-te-jetuarit-se-bashku\/","title":{"rendered":"Mbi nd\u00ebrveprimin midis qyteteve dhe shoq\u00ebrive si dhe praktik\u00ebs s\u00eb t\u00eb jetuarit s\u00eb bashku"},"content":{"rendered":"\n

Kalimi i njer\u00ebzve n\u00eb nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb vendosur, bashk\u00ebjetesa, qytetet q\u00eb simbolizojn\u00eb solidaritetin dhe historia e t\u00eb cilave shkon af\u00ebrsisht 12 mij\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb – ve\u00e7an\u00ebrisht pas g\u00ebrmimeve t\u00eb b\u00ebra n\u00eb G\u00f6beklitepe n\u00eb Turqi – jan\u00eb qytete ku njer\u00ebzit jetonin s\u00eb bashku gjat\u00eb gjith\u00eb historis\u00eb, prodhonin, arg\u00ebtoheshin dhe shoq\u00ebroheshin. P\u00ebrve\u00e7 strukturave q\u00eb simbolizonin autoritetin dhe vendet e m\u00ebdha t\u00eb adhurimit, qendrat e qyteteve p\u00ebrb\u00ebheshin nga sheshe dhe pazare ku mblidheshin njer\u00ebzit. N\u00ebse merren si shembull qytetet greke, p\u00ebrve\u00e7 nd\u00ebrtesave t\u00eb kuvendit t\u00eb cilat gjendeshin n\u00eb qend\u00ebr, strukturat e agoras\u00eb, ku mblidheshin njer\u00ebz nga t\u00eb gjitha sferat e shoq\u00ebris\u00eb, simbolizonin thelbin e qytetit. Nga ana tjet\u00ebr amfiteatri ishte nj\u00eb vend ku njer\u00ebzit arg\u00ebtoheshin, por edhe kritikoheshin p\u00ebrfaq\u00ebsuesit me shfaqje alegorike, pra sipas kushteve t\u00eb periudh\u00ebs ky mjedis ishte mjaft demokratik.<\/p>\n\n\n\n

Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, qytetet jan\u00eb sisteme q\u00eb plot\u00ebsojn\u00eb nevojat themelore t\u00eb njer\u00ebzve, her\u00eb pas here edhe nevojat e tyre p\u00ebr socializim. Me kalimin e koh\u00ebs, zhvillime t\u00eb tilla si ndryshimi i strukturave shoq\u00ebrore, luft\u00ebrat dhe revolucioni industrial kan\u00eb filluar gjithashtu t\u00eb transformojn\u00eb struktur\u00ebn e qyteteve dhe jan\u00eb shfaqur nevoja t\u00eb reja. I gjith\u00eb ky proces ka prekur qytetet dhe popujt, si morfologjikisht ashtu edhe semantikisht. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, nd\u00ebrsa struktura e dukshme fizike e qytetit ka p\u00ebsuar ndryshime me kalimin e koh\u00ebs, kuptimi i qytetit gjithashtu ka filluar t\u00eb ndryshoj\u00eb. Megjithat\u00eb, struktura urbane transformuese n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb form\u00ebsuar sipas jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, hap\u00ebsirat e p\u00ebrbashk\u00ebta dhe publike q\u00eb u mund\u00ebsojn\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb bashkohen, t\u00eb socializohen dhe t\u00eb nd\u00ebrveprojn\u00eb pavar\u00ebsisht nga nevojat e tyre baz\u00eb, kan\u00eb marr\u00eb form\u00eb sipas strukturave kulturore, identiteteve dhe akumulimeve kolektive t\u00eb shoq\u00ebrive. P\u00ebrderisa k\u00ebto vende nd\u00ebrvepronin me shoq\u00ebrit\u00eb, me kalimin e koh\u00ebs ato filluan t\u00eb simbolizojn\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb, dhe u b\u00ebn\u00eb qendra t\u00eb nd\u00ebrveprimeve shoq\u00ebrore. Gjithashtu, u zhvillua nj\u00eb proces i nd\u00ebrsjell\u00eb; njer\u00ebzit filluan t\u2019i ngjanin karakterit t\u00eb qytetit dhe qytetet filluan t\u2019u ngjanin njer\u00ebzve q\u00eb jetonin n\u00eb to. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, p\u00ebrve\u00e7 aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb grupeve t\u00eb ndryshme p\u00ebr t\u00eb transformuar qytetet, her\u00eb pas here edhe qytetet kan\u00eb gjithashtu fuqin\u00eb p\u00ebr t\u00eb transformuar shoq\u00ebrit\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, struktura e qyteteve jo vet\u00ebm q\u00eb ndikon n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme t\u00eb shoq\u00ebrive, por edhe form\u00ebson mentalitetin dhe karakteret e tyre. Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, ka nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb struktur\u00eb dhe administrat\u00eb demokratike t\u00eb qytetit p\u00ebr shoq\u00ebrit\u00eb demokratike dhe t\u00eb barabarta.<\/p>\n\n\n\n

Nga citimi i Smith, sipas Louis Wirth, qytetet n\u00eb procesin historik mund t\u00eb p\u00ebrkufizohen si vendbanime t\u00eb m\u00ebdha dhe t\u00eb dendura me heterogjenitet social: n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, qytetet n\u00eb fakt p\u00ebrb\u00ebhen nga komunitete t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb kan\u00eb vendosur t\u00eb bashkohen sipas nj\u00eb q\u00ebllimi t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt dhe sipas ligjeve t\u00eb caktuara q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb i njohin. Ky p\u00ebrkufizim themelor zbulon se qytetet n\u00eb fakt jan\u00eb nj\u00eb sistem social i bazuar n\u00eb partneritet, marr\u00ebveshje dhe t\u00eb drejta. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, Rousseau n\u00eb librin e tij \u2018Kontrata sociale\u2019 thekson r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e rendit shoq\u00ebror duke p\u00ebrcaktuar themelet e t\u00eb qenit shoq\u00ebri; rendi shoq\u00ebror \u00ebsht\u00eb nj\u00eb e drejt\u00eb e shenjt\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb themeli i t\u00eb gjitha t\u00eb drejtave t\u00eb tjera, thot\u00eb ai, dhe n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, n\u00eb pik\u00ebn e hetimit p\u00ebrpiqet t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb v\u00ebmendjen ve\u00e7an\u00ebrisht te drejt\u00ebsia dhe vlerat: nga gjendja natyrore kalimi n\u00eb rendin shoq\u00ebror b\u00ebn nj\u00eb ndryshim shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb qenien njer\u00ebzore: ai instiktin e z\u00ebvend\u00ebson me drejt\u00ebsin\u00eb dhe i jep mas\u00ebn e vler\u00ebs q\u00eb i mungonte m\u00eb par\u00eb. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, ajo q\u00eb i b\u00ebn shoq\u00ebrit\u00eb shoq\u00ebri dhe u mund\u00ebson njer\u00ebzve t\u00eb jetojn\u00eb s\u00eb bashku nuk \u00ebsht\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se fakti q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb shihen t\u00eb barabart\u00eb p\u00ebrmes nj\u00eb marr\u00ebveshjeje shoq\u00ebrore dhe se t\u00eb gjitha n\u00ebngrupeve q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb u jepet e nj\u00ebjta vler\u00eb brenda korniz\u00ebs s\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb. Ky k\u00ebndv\u00ebshtrim i p\u00ebrgjigjet nj\u00eb parimi t\u00eb cilit Rousseau i kushton r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme kontrat\u00ebn shoq\u00ebrore: \u201c\u00c7do an\u00ebtar i shoq\u00ebris\u00eb duhet t\u00eb konsiderohet si pjes\u00eb e s\u00eb t\u00ebr\u00ebs\u201d. Theksi i Rousseau mbi kalimin n\u00eb rendin shoq\u00ebror lidhet drejtp\u00ebrdrejt edhe me p\u00ebrhapjen e shpejt\u00eb t\u00eb urbanizimit. Problemet sociale t\u00eb p\u00ebrjetuara n\u00eb procesin e urbanizimit mund t\u00eb krahasohen me dhimbjet e p\u00ebrjetuara gjat\u00eb kalimit nga stili natyror i jet\u00ebs n\u00eb rendin shoq\u00ebror.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Arkitekti amerikan Hugh Newell Jacobsen e krahason shikimin e nj\u00eb qyteti me leximin e nj\u00ebkohsh\u00ebm t\u00eb shpresave, mallit dhe krenaris\u00eb s\u00eb kujtdo q\u00eb e nd\u00ebrtoi at\u00eb.<\/a> T\u00eb nd\u00ebrtosh qytetin do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb jetosh n\u00eb qytet, t\u00eb gjesh nj\u00eb vend n\u00eb historin\u00eb e qytetit dhe disi t\u00eb l\u00ebsh gjurm\u00eb n\u00eb at\u00eb qytet. Ky proces i l\u00ebnies s\u00eb gjurm\u00ebs \u00ebsht\u00eb i mundur nga lidhja e krijuar me qytetin. Qyteti p\u00ebrve\u00e7se nj\u00eb struktur\u00eb ku jeta rrjedh dhe formon sfondin e p\u00ebrditshm\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vend ku njer\u00ebzit duhet ta ken\u00eb ndjenj\u00ebn e p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb e t\u00eb ndihen t\u00eb sigurt; nj\u00eb vend ku \u00e7do qytetar\/e mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb t\u00eb drejtat e tij\/saj n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb dhe se duhet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb fizike dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb semantike, q\u00eb nuk p\u00ebrb\u00ebn kufi p\u00ebr ask\u00ebnd. Kjo situat\u00eb n\u00eb fakt tregon p\u00ebr rendin social ideal dhe qytetet ideale. Studimet se si duhet t\u00eb jen\u00eb rendi shoq\u00ebror dhe qytetet kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb interes t\u00eb filozof\u00ebve dhe artist\u00ebve gjat\u00eb gjith\u00eb historis\u00eb. P\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar rendin shoq\u00ebror ideal q\u00eb vazhduan para dhe pas Republik\u00ebs s\u00eb Platonit, me fjal\u00eb t\u00eb tjera utopit\u00eb, p\u00ebrparuan p\u00ebrmes p\u00ebrshkrimeve t\u00eb vazhdueshme t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs urbane duke vendosur rendin shoq\u00ebror. N\u00eb qend\u00ebr t\u00eb utopive q\u00ebndron ideja e nj\u00eb qyteti ideal t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm. Qytetet ideale t\u00eb paraqitura jan\u00eb p\u00ebrpjekur t\u00eb idealizohen jo vet\u00ebm n\u00eb aspektin e menaxhimit, por edhe n\u00eb aspektin hap\u00ebsinor.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u2018Utopia\u2019 e Thomas Moore, \u2018Qyteti i diellit\u2019 i Thoma Campanella\u2019s, \u2018Shiko prapa\u2019 e Edward Bellamy, \u2018Ecotopia\u2019 e Ernest Callenbach dhe utopit\u00eb e tjera, \u00ebnd\u00ebrronin p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb dhe t\u00eb barabart\u00eb \u2013 p\u00ebr aspektin social \u2013 dhe p\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, ata \u00ebnd\u00ebrronin p\u00ebr hap\u00ebsira urbane m\u00eb demokratike, qytete ku t\u00eb gjith\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb qasje dhe t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb e tyre n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb.  P\u00ebrve\u00e7 studimeve t\u00eb utopis\u00eb, jan\u00eb t\u00eb disponueshme edhe dizajne urbane ideale nga Vitr te Alberti, nga Filarete te Da Vinci dhe m\u00eb von\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn e modernizmit, ata u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb projektonin qytete ideale me struktura t\u00eb p\u00ebrsosura gjeometrike q\u00eb formojn\u00eb rendin shoq\u00ebror. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, si utopit\u00eb urbane, ashtu edhe studimet ideale t\u00eb qytetit zbulojn\u00eb se rregullimi i qyteteve, q\u00eb mund t\u00eb konsiderohet si pasqyr\u00eb e shoq\u00ebrive, z\u00eb nj\u00eb vend shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb pik\u00ebn e organizimit t\u00eb jet\u00ebs shoq\u00ebrore. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, p\u00ebr nj\u00eb shoq\u00ebri demokratike, kuptimi i krijimit t\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsire urbane m\u00eb demokratike dhe m\u00eb t\u00eb qasshme q\u00eb trajton t\u00eb gjitha segmentet e publikut n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb \u00ebsht\u00eb kritike. Megjithat\u00eb, shihet se k\u00ebto studime nuk shkojn\u00eb p\u00ebrtej p\u00ebrpjekjes p\u00ebr t\u00eb parandaluar planifikimin teknik dhe problemet sociale q\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb parashikojn\u00eb t\u00eb ardhmen me punime p\u00ebrmir\u00ebsuese urbane.<\/p>\n\n\n\n

P\u00ebr qytetin, qytetarin\/en dhe p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn n\u00eb qytet<\/strong>
<\/h2>\n\n\n\n

Problemet hap\u00ebsinore dhe sociale t\u00eb p\u00ebrjetuara n\u00eb qytete, ve\u00e7an\u00ebrisht migrimi i p\u00ebrshpejtuar n\u00eb qytet nga revolucioni industrial, rritja intensive e popullsis\u00eb n\u00eb qytet dhe rritja e qyteteve filloi t\u00eb b\u00ebhej n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksponenciale. Rritja e qyteteve solli me vete probleme sociale, ekonomike dhe mjedisore, ku u shfaq\u00ebn edhe konflikte sociale. Nd\u00ebrkaq, punimet e transformimit urban larguan grupet me t\u00eb ardhura t\u00eb ul\u00ebta nga qyteti si dhe soll\u00ebn rezultatete t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb banesave me kosto t\u00eb ul\u00ebt dhe hap\u00ebsirave publike t\u00eb qasshme.<\/p>\n\n\n\n

Ky mentalitet solli koncepte t\u00eb tilla si \u2018e drejta n\u00eb qytet\u2019 dhe \u2018drejt\u00ebsia urbane\u2019 dhe v\u00ebmendja u t\u00ebrhoq nga marr\u00ebdh\u00ebnia e margjinalizuar midis grupeve n\u00eb shoq\u00ebri dhe qytet. Sot shihet se grupet e margjinalizuara shoq\u00ebrore n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn p\u00ebr arsye t\u00eb ndryshme politike, fetare, kulturore, socio-ekonomike jan\u00eb t\u00eb izoluara edhe nga hap\u00ebsirat urbane. Kjo situat\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga faktor\u00ebt kryesor\u00eb q\u00eb e b\u00ebn t\u00eb pamundur t\u00eb flitet p\u00ebr nj\u00eb struktur\u00eb urbane demokratike dhe t\u00eb drejt\u00eb.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pabarazia dhe politikat diskriminuese ushtrojn\u00eb presion mbi qytetin dhe banor\u00ebt e tij. N\u00eb ve\u00e7anti, n\u00eb qytetet q\u00eb jan\u00eb kthyer n\u00eb pasqyr\u00eb t\u00eb sistemit kapitalist, vihet n\u00eb pik\u00ebpyetje pushtimi dhe uzurpimi i s\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb qytetit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, si pasoj\u00eb e krizave, ngjarjeve dhe l\u00ebvizjeve shoq\u00ebrore, e drejta e qytetit filloi t\u00eb b\u00ebhej e popullarizuar duke u integruar me nj\u00eb p\u00ebrmbajtje antikapitaliste. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, e drejta p\u00ebr qytet \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsim i mendimeve, d\u00ebshirave dhe nevojave q\u00eb i kund\u00ebrvihen nj\u00eb strukture urbane q\u00eb menaxhohet dhe planifikohet nga pik\u00ebpamja kapitaliste dhe ec\u00ebn n\u00eb p\u00ebrputhje me interesat e nj\u00eb segmenti t\u00eb caktuar t\u00eb qytetaris\u00eb. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera \u015een, i cili diskutoi mbrojtjen e t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb qytetit p\u00ebrmes shembullit t\u00eb Taksim Gezi Parki, theksoi se \u201cqyteti modern \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb nj\u00eb nga zonat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb konfliktit t\u00eb interesave kontradiktore\u201d. M\u00ebnyra e parandalimit t\u00eb k\u00ebtyre zhvillimeve \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsimi shoq\u00ebror dhe rebelimi kund\u00ebr k\u00ebtyre zhvillimeve, dhe kjo ka t\u00eb b\u00ebj me krijimin e nj\u00eb revolucioni social, ku sipas Lefebvre, kjo pik\u00ebpamje revolucionare, e cila kund\u00ebrshton rendin ekzistues, mund t\u00eb konsiderohet si p\u00ebrkufizimi baz\u00eb i s\u00eb drejt\u00ebs themelore p\u00ebr qytet.<\/p>\n\n\n\n

Lefebvre, duke p\u00ebrcaktuar t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr qytet, thekson se e drejta p\u00ebr qytet p\u00ebrfshin \u201ct\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr liri, t\u00eb drejt\u00ebn e individit brenda komunitetit, t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr q\u00ebndrim, t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb punuar, t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb zot\u00ebruar pron\u00ebsi\u201d dhe e drejta p\u00ebr qytet n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb form\u00ebsuar brenda korniz\u00ebs s\u00eb koncepteve si strehimi, vendbanimi, liria dhe individualizimi.<\/p>\n\n\n\n

Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, e drejta p\u00ebr qytet ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb n\u00eb fakt me demokracin\u00eb urbane; procese transparente n\u00eb vendimmarrje e me p\u00ebrjetimin e ndjenj\u00ebs s\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb; me krijimin e nj\u00eb insfrastrukture nga veprimet e njer\u00ebzve q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb qytet. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, e drejta p\u00ebr qytet mund t\u00eb p\u00ebrshkruhet si nj\u00eb revolucion kund\u00ebr qasjes dominuese. Q\u00ebllimi i k\u00ebtij revolucioni \u00ebsht\u00eb t\u00eb kund\u00ebrshtoj\u00eb pushtimin e hap\u00ebsirave urbane, privimin nga drejt\u00ebsia urbane t\u00eb segmenteve t\u00eb caktuara t\u00eb popullsis\u00eb, shkat\u00ebrrimin e natyr\u00ebs dhe hap\u00ebsirave publike p\u00ebr p\u00ebrfitime personale n\u00eb vend q\u00eb t\u2019i shfryt\u00ebzoj\u00eb ato p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e shoq\u00ebris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n

Nga ana tjet\u00ebr, David Harvey, i cili e p\u00ebrkufizon t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr qytet si t\u00eb drejt\u00ebn m\u00eb t\u00eb vlefshme dhe t\u00eb neglizhuar t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, ka prodhuar edhe studime t\u00eb tjera t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Harvey tregon t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr qytet p\u00ebrmes klas\u00ebs pun\u00ebtore; sipas tij, me p\u00ebrqendrimin e sistemit kapitalist n\u00eb mbivler\u00ebn, fokusohen edhe qytetet dhe si rrjedhoj\u00eb shfryt\u00ebzohen nga njer\u00ebzit me kapital dhe klasa pun\u00ebtore fillon t\u00eb margjinalizohet. <\/p>\n\n\n\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, koncepti i s\u00eb drejt\u00ebs n\u00eb qytet kund\u00ebrshton margjinalizimin, gjithashtu duke theksuar se t\u00eb gjith\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb z\u00eb p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb lidhen me qytetin dhe se askush nuk duhet t\u00eb margjinalizohet n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces. Sipas Harvey, n\u00eb rendin aktual bot\u00ebror, prona private dhe norma e fitimit peshojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se t\u00eb gjitha t\u00eb drejtat e imagjinueshme, megjithat\u00eb, n\u00eb disa raste, japin rezultatete edhe l\u00ebvizjet e caktuara p\u00ebr k\u00ebrkimin e t\u00eb drejtave mbi baz\u00ebn e nj\u00eb reagimi kolektiv. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, Harvey tregon shembullin e k\u00ebrkimit t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb tilla si; t\u00eb drejtat e pun\u00ebs, t\u00eb drejtat e grave dhe t\u00eb drejtat e pakicave. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb ai thekson se e drejta e qytetit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga t\u00eb drejtat q\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb duhet ta k\u00ebrkojn\u00eb kolektivisht. N\u00eb diskutimin e tij p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn n\u00eb qytet, Harvey identifikon qytetin me vet\u00eb personin dhe se ne pyesim se \u00e7far\u00eb lloj njer\u00ebzish duam t\u00eb jemi n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb gjat\u00eb k\u00ebrkimit t\u00eb qytetit ideal, dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, ai argumenton se e drejta p\u00ebr qytet n\u00eb fakt ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb m\u00eb shum\u00eb me marr\u00ebdh\u00ebniet shoq\u00ebrore q\u00eb preferojm\u00eb, teknologjit\u00eb q\u00eb duam t\u00eb p\u00ebrdorim, vlerat estetike q\u00eb kemi. Pra, nuk \u00ebsht\u00eb thjesht e drejta p\u00ebr t\u2019u qasur n\u00eb at\u00eb q\u00eb qyteti premton; e drejta p\u00ebr qytet \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt e drejta e ndryshimit t\u00eb vetes ashtu si\u00e7 duam duke ndryshuar qytetin dhe m\u00eb shum\u00eb se e drejt\u00eb individuale \u00ebsht\u00eb nj\u00eb e drejt\u00eb kolektive.<\/p>\n\n\n\n

Nga ana tjet\u00ebr, Harvey argumenton se e drejta p\u00ebr qytet \u00ebsht\u00eb e hapur p\u00ebr akses n\u00eb infrastrukturat urbane, hap\u00ebsirat publike si dhe n\u00eb burimet urbane dhe n\u00eb fakt ai argumenton se jan\u00eb t\u00eb mundura edhe ndryshimet me nj\u00eb pushtet kolektiv n\u00eb proceset q\u00eb lidhen me qytetin. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, p\u00ebrve\u00e7 pjes\u00ebmarrjes dhe proceseve demokratike, aktor\u00ebt urban\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb fuqin\u00eb p\u00ebr t\u00eb luajtur nj\u00eb rol aktiv n\u00eb proceset e transformimit t\u00eb qyteteve.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00ebshtja kryesore q\u00eb Harvey dhe Lefebvre n\u00eb fakt p\u00ebrpiqen t\u00eb n\u00ebnvizojn\u00eb \u00ebsht\u00eb se t\u00eb gjith\u00eb q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb qytet duhet t\u00eb jen\u00eb aktiv\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha proceset e qytetit si dhe ta kuptojn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e vazhdim\u00ebsis\u00eb s\u00eb k\u00ebsaj. E drejta p\u00ebr qytetin nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm qasja n\u00eb burimet potenciale t\u00eb ofruara nga qyteti, por edhe pjes\u00ebmarrja n\u00eb t\u00eb gjitha proceset e transformimit. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, g\u00ebzimi i t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb qytetit nga t\u00eb gjith\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht banor\u00ebt e qytetit q\u00eb nuk kan\u00eb qasje as n\u00eb t\u00eb drejtat m\u00eb elementare, n\u00eb fakt nuk \u00ebsht\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se nj\u00eb luft\u00eb elementare p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut. Prandaj, p\u00ebr t\u00eb kuptuar se si dhe n\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyrash njer\u00ebzve u privohet e drejta n\u00eb qytet, \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb shikohen grupet e margjinalizuara dhe t\u00eb fokusohemi se n\u00eb \u00e7far\u00eb kufijsh t\u00eb paduksh\u00ebm ata jetojn\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme.<\/p>\n\n\n\n

\u270e Hadis Abdula<\/p>\n\n\n\n

Burimet n\u00eb artikull<\/strong><\/summary>\n