{"id":201,"date":"2026-05-15T10:58:01","date_gmt":"2026-05-15T10:58:01","guid":{"rendered":"https:\/\/prizmamedium.com\/?p=201"},"modified":"2026-05-15T10:58:01","modified_gmt":"2026-05-15T10:58:01","slug":"nje-veshtrim-ne-restaurimin-e-kalase-se-prizrenit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/nje-veshtrim-ne-restaurimin-e-kalase-se-prizrenit\/","title":{"rendered":"Nj\u00eb v\u00ebshtrim n\u00eb restaurimin e kalas\u00eb s\u00eb Prizrenit"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-post-time-to-read\">10\u201315 minuta<\/div>\n\n\n<p>Punimet p\u00ebr mbrojtjen e vlerave t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore n\u00eb fakt duhet t\u00eb synojn\u00eb ruajtjen e ekzistenc\u00ebs s\u00eb strukturave origjinale dhe ekzistuese t\u00eb k\u00ebtyre vlerave. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb d\u00ebgjohet filozofi dhe kritiku i artit anglez John Ruskin. Sipas Ruskinit restaurimi \u00ebsht\u00eb gj\u00ebja m\u00eb e keqe q\u00eb mund t&#8217;i ndodh\u00eb nj\u00eb monumenti, \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht nj\u00eb shembje. Rivendosja e arkitektur\u00ebs m\u00eb t\u00eb bukur dhe m\u00eb t\u00eb madhe \u00ebsht\u00eb po aq e pamundur sa ringjallja e t\u00eb vdekurve. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, sugjerimi i Ruskinit p\u00ebr ruajtjen e cil\u00ebsive origjinale t\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrtese \u00ebsht\u00eb: \u201cV\u00ebzhgoni me shum\u00eb kujdes monumentin e vjet\u00ebr. Num\u00ebroni gur\u00ebt e tij, n\u00ebse fillon t\u00eb cop\u00ebtohet, lidheni me tela hekuri, vendosni mb\u00ebshtet\u00ebse q\u00eb t\u00eb mos shembet, mos u preokuponi me sh\u00ebmtin\u00eb e asaj q\u00eb keni b\u00ebr\u00eb p\u00ebr ta shp\u00ebtuar, humbja e nj\u00eb shkopi vlen m\u00eb shum\u00eb se humbja e nj\u00eb gjymtyre\u201d. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, t\u00eb ruash nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb transferosh struktur\u00ebn e saj origjinale n\u00eb t\u00eb ardhmen sado q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e mundur, pavar\u00ebsisht nga kostoja. Edhe pse punimet restauruese t\u00eb kryera n\u00eb Kalan\u00eb e Prizrenit i sh\u00ebrbyen deri diku k\u00ebtij q\u00ebllimi, disa nd\u00ebrhyrje e d\u00ebmtuan tekstur\u00ebn origjinale t\u00eb kalas\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Pas vitit 1912, Kalaja e Prizrenit nuk u shfryt\u00ebzua aktivisht p\u00ebr rreth nj\u00eb shekull dhe ishte e izoluar nga jeta e p\u00ebrditshme. N\u00eb k\u00ebt\u00eb proces, zona e n\u00ebnkalas\u00eb vazhdoi t\u00eb zhvillohej dhe sht\u00ebpit\u00eb osmane me tarrace t\u00eb vendosura n\u00eb shpatin e kodr\u00ebs i dhan\u00eb form\u00eb siluet\u00ebs s\u00eb qytetit. Megjithat\u00eb, vet\u00eb kalaja filloi t\u00eb d\u00ebshtonte n\u00eb ruajtjen e struktur\u00ebs s\u00eb saj. Me kalimin e koh\u00ebs, ajo nisi t\u00eb shkat\u00ebrrohej dhe t\u00eb shembej pjes\u00ebrisht. Nd\u00ebrsa arsyeja kryesore p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ishin faktor\u00ebt natyror\u00eb si shiu, dielli, lag\u00ebshtia e bim\u00ebsia, po ashtu edhe nd\u00ebrhyrjet e jashtme d\u00ebmtuan kalan\u00eb. Rastet e grabitjeve, shembuj t\u00eb t\u00eb cilave gjenden n\u00eb gjeografi t\u00eb ndryshme, jan\u00eb par\u00eb edhe n\u00eb kalan\u00eb e Prizrenit. Gur\u00ebt e kalas\u00eb, pjes\u00eb t\u00eb caktuara t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs u shkat\u00ebrruan nga t\u00ebrmetet dhe g\u00ebrryerjet, u mor\u00ebn p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrdorur n\u00eb nd\u00ebrtimin e nd\u00ebrtesave private dhe publike, k\u00ebshtu kalaja u p\u00ebrball me rrezikun e humbjes s\u00eb struktur\u00ebs s\u00eb saj origjinale. Gjat\u00eb dhe pas Luft\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, n\u00eb vitin 1999, kalaja u p\u00ebrdor nga ushtar\u00ebt gjerman\u00eb t\u00eb KFOR-it dhe u mbyll p\u00ebr civil\u00ebt gjat\u00eb k\u00ebtij procesi. Kalaja, e cila \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga simbolet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb qytetit t\u00eb Prizrenit, hyri n\u00eb List\u00ebn e Trash\u00ebgimis\u00eb Bot\u00ebrore n\u00eb Rrezik, si rezultat i hulumtimeve t\u00eb b\u00ebra n\u00eb vitin 2005, pas luft\u00ebs. Kjo situat\u00eb i hapi rrug\u00ebn kalas\u00eb q\u00eb t\u00eb dilte n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb dhe t\u00eb restaurohej s\u00ebrish.<\/p>\n\n\n\n<p>Duke u ndalur n\u00eb transformimet, restaurimet dhe punimet studimore q\u00eb ka p\u00ebsuar kalaja gjat\u00eb historis\u00eb, b\u00ebhet e ditur se kalaja \u00ebsht\u00eb rinovuar vazhdimisht nd\u00ebr vite dhe jan\u00eb b\u00ebr\u00eb shtesa t\u00eb reja, ku disa pjes\u00eb jan\u00eb prishur dhe disa jan\u00eb transformuar vazhdimisht. Sipas g\u00ebrmimeve t\u00eb b\u00ebra n\u00eb vitin 1968, Kalaja e Prizrenit ka kaluar n\u00ebp\u00ebr shtat\u00eb faza t\u00eb zhvillimit: i pari ishte n\u00eb shekujt V-VI, i dyti n\u00eb shekullin XI, i treti n\u00eb shekullin XII, i kat\u00ebrti n\u00eb shekullin XIV. shekulli, i pesti n\u00eb shekullin XVI. shekulli, i gjashti n\u00eb shekullin XVII dhe i shtati n\u00eb shekullin XVIII. Prokopi i \u00c7ezares\u00eb (lat. Procopius Caesarensis), artikulli i t\u00eb cilit thot\u00eb se nj\u00eb kala n\u00eb rajonin e Petrizenit po i n\u00ebnshtrohej punimeve p\u00ebrforcuese n\u00eb shekullin VI dhe tregon p\u00ebr nj\u00eb nga restaurimet e para t\u00eb Kalas\u00eb s\u00eb Prizrenit, nd\u00ebrsa kalaja u pushtua p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb vitin 1455 gjat\u00eb periudh\u00ebs osmane, dhe m\u00eb pas u rinovua dhe riparuar n\u00eb 1798. Nga ana tjet\u00ebr, g\u00ebrmimet arkeologjike vazhduan n\u00eb kala n\u00eb vitet 1969, 2004, 2009 dhe 2011 dhe studimet k\u00ebrkimore u kryen n\u00eb vitet 1974-77 n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Muzeut t\u00eb Kosov\u00ebs. Restaurimet e fundit, t\u00eb nisur n\u00eb vitin 2009, p\u00ebr t\u00eb ndaluar shkat\u00ebrrimin dhe p\u00ebr ta rikthyer n\u00eb k\u00ebmb\u00eb, rezultuan q\u00eb sot kalaja ta rikthej\u00eb dal\u00ebngadal\u00eb lavdin\u00eb e dikurshme.<\/p>\n\n\n\n<p>Nga ky aspekt, s\u00eb bashku me punimet restauruese, muret e shkat\u00ebrruara t\u00eb kalas\u00eb u riparuan me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebt gur\u00eb, u kryen punimet p\u00ebr t\u00eb parandaluar shkat\u00ebrrimin e kalas\u00eb nga erozioni, gur\u00ebt e kalas\u00eb t\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb p\u00ebrreth u mblodh\u00ebn dhe u p\u00ebrdor\u00ebn n\u00eb restaurim t\u00eb kalas\u00eb, kazamatet e vendosura n\u00eb zon\u00ebn e sip\u00ebrme t\u00eb kalas\u00eb (foto nga versionet e vjetra dhe t\u00eb reja t\u00eb harqeve) u kompletuan, u rinovuan dhe u forcuan, e pastaj u pastruan pjes\u00eb t\u00eb caktuara nga papast\u00ebrtia dhe bim\u00ebsia, duke zgjatur k\u00ebshtu p\u00ebrdorimin e dobish\u00ebm t\u00eb kalas\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb ve\u00e7anti, struktura e planifikuar si Muze Arkeologjike u nd\u00ebrtua mbi themelet me gjurm\u00ebt e nj\u00eb nd\u00ebrtese t\u00eb vjet\u00ebr n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb kalas\u00eb, u instaluan platforma\/rampa p\u00ebr personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara, p\u00ebr t\u00eb siguruar qasje m\u00eb t\u00eb leht\u00eb n\u00eb \u00e7do pik\u00eb t\u00eb kalas\u00eb, duke shtuar pak ndri\u00e7im dhe disa shkrime informuese.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"682\" src=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/WhatsApp-Image-2022-01-11-at-3.07.36-PM-1024x682.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-206\" srcset=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/WhatsApp-Image-2022-01-11-at-3.07.36-PM-1024x682.jpeg 1024w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/WhatsApp-Image-2022-01-11-at-3.07.36-PM-300x200.jpeg 300w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/WhatsApp-Image-2022-01-11-at-3.07.36-PM-768x512.jpeg 768w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/WhatsApp-Image-2022-01-11-at-3.07.36-PM-640x427.jpeg 640w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/WhatsApp-Image-2022-01-11-at-3.07.36-PM-750x500.jpeg 750w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/WhatsApp-Image-2022-01-11-at-3.07.36-PM.jpeg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Shqyrtimi i procesit t\u00eb restaurimit t\u00eb kalas\u00eb<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Erozioni i p\u00ebrjetuar, mbulesa bimore e mureve t\u00eb kalas\u00eb n\u00eb disa pjes\u00eb t\u00eb shembura jan\u00eb nd\u00ebr zhvillimet q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb integritetin e kalas\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt disa nga pun\u00ebt e r\u00ebnd\u00ebsishme dhe korrekte jan\u00eb forcimi i kalas\u00eb dhe pastrimi i bim\u00ebsis\u00eb. Megjithat\u00eb, rind\u00ebrtimi i disa pjes\u00ebve t\u00eb kalas\u00eb ka sjell\u00eb rrezikun e humbjes s\u00eb origjinalitetit t\u00eb kalas\u00eb. P\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb shembull, megjith\u00ebse rind\u00ebrtimi i kazamateve t\u00eb shkat\u00ebrruara me gur\u00ebt e gjetur pjes\u00ebrisht nuk p\u00ebrb\u00ebn problem, struktura e nd\u00ebrtuar n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb caktuara t\u00eb kalas\u00eb dhe ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb saj, e planifikuar si muze arkeologjike bie ndesh me q\u00ebllimin kryesor t\u00eb punimeve t\u00eb konservimit dhe rinovimit. Edhe pse nevojitet nj\u00eb muze arkeologjike, m\u00ebnyra se si \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar kjo nd\u00ebrtes\u00eb paraqet disa probleme. Para s\u00eb gjithash, zona ku ndodhet nd\u00ebrtesa \u00ebsht\u00eb mbi themelet e nj\u00eb nd\u00ebrtese t\u00eb vjet\u00ebr. Kjo n\u00ebnkupton rind\u00ebrtimin e nj\u00eb nd\u00ebrtese t\u00eb shembur. Problemi kryesor k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb mbulimi i themeleve t\u00eb gjetura me nd\u00ebrtimin dhe privimi i nj\u00eb gjetjeje arkeologjike nga ekspozimi. Nga ana tjet\u00ebr, ndoshta problemi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb mjegullimi i vij\u00ebs kufitare midis teksturave t\u00eb vjetra dhe t\u00eb reja n\u00eb kala. Pasi, strukturat e sapond\u00ebrtuara ishin prej guri dhe u krijua nj\u00eb atmosfer\u00eb sikur t\u00eb ishin vazhdim\u00ebsi e tekstur\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr. K\u00ebshtu, nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb e sapond\u00ebrtuar \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb e padallueshme nga pjes\u00ebt e tjera me r\u00ebnd\u00ebsi v\u00ebrtet historike.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjithat\u00eb, punimet restauruese duhet t\u00eb b\u00ebhen jo p\u00ebr t\u00eb ringjallur vlerat e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore, por p\u00ebr t\u2019i ruajtur ato sa m\u00eb shum\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mos e humbin origjinalitetin e tyre. Sepse gj\u00ebja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb k\u00ebto struktura nuk \u00ebsht\u00eb t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb pamje perfekte, por p\u00ebrkeq\u00ebsimi, shkat\u00ebrrimi dhe gjurm\u00ebt e ekzistenc\u00ebs s\u00eb tyre q\u00eb zgjati me shekuj. K\u00ebto gjurm\u00eb theksojn\u00eb p\u00ebrvojat e nd\u00ebrtesave. Prandaj, kthimi i s\u00eb kaluar\u00ebs nuk duhet t\u00eb jet\u00eb kurr\u00eb nj\u00eb nga q\u00ebllimet e restaurimit. Ideja e \u201c<a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20220126140423\/http:\/\/www.units.miamioh.edu\/kosovaprogram\/Kosova_2012\/Student_Work_2010\/Entries\/2010\/8\/9_Prizren_proudly_reclaims_its_history_with_restoration_of_Kalaja_Fortress.html\">kthimit t\u00eb kalas\u00eb n\u00eb gjendjen e vitit 1912<\/a>\u201d, ve\u00e7an\u00ebrisht nga punonj\u00ebsit e Institucionit t\u00eb Mbrojtjes dhe Rinovimit, nxjerr n\u00eb pah rrezikun me t\u00eb cilin p\u00ebrballet kalaja. Sepse, zgjedhja e nj\u00eb periudhe t\u00eb caktuar n\u00eb procesin historik dhe shp\u00ebrfillja e pjes\u00ebve t\u00eb tjera \u00e7on n\u00eb nd\u00ebrhyrje t\u00eb pakthyeshme si nj\u00eb perspektiv\u00eb jo e sh\u00ebndetshme. Nd\u00ebrsa vlerat e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore transferohen nga e kaluara n\u00eb t\u00eb tashmen, ato marrin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme nj\u00eb struktur\u00eb t\u00eb shtresuar dhe i n\u00ebnshtrohen nj\u00eb evoluimi me kalimin e koh\u00ebs. Prandaj, \u00ebsht\u00eb e paarsyeshme t\u00eb zgjidhet nj\u00eb dat\u00eb e caktuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces evolucionar. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb, mendimet e Viollet Le Duc, i cili kreu procesin e restaurimit t\u00eb Katedrales Notre-Dame, p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb referenc\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Sipas Le Duc, q\u00ebllimi kryesor i restaurimit t\u00eb katedrales ishte \u201cjo t\u00eb transformonte katedralen n\u00eb gjendjen e saj p\u00ebrfundimtare ose origjinale, por p\u00ebrkundrazi ta rind\u00ebrtonte at\u00eb n\u00eb nj\u00eb gjendje t\u00eb plot\u00ebsis\u00eb q\u00eb nuk mund t\u00eb kishte ekzistuar kurr\u00eb, n\u00eb asnj\u00eb koh\u00eb\u201d. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, punimet restauruese duhet t\u00eb shmangin referimin e nj\u00eb periudhe specifike kohore gjat\u00eb p\u00ebrfundimit t\u00eb strukturave t\u00eb prishura. N\u00ebse i zbatojm\u00eb idet\u00eb e Le Ducit p\u00ebr procesin e restaurimit t\u00eb Kalas\u00eb s\u00eb Prizrenit, ve\u00e7an\u00ebrisht iden\u00eb e kthimit t\u00eb kalas\u00eb n\u00eb gjendjen e m\u00ebparshme, \u00ebsht\u00eb mjaft e gabuar dhe e rrezikshme. Sepse ky mendim sjell me vete pyetjet: \u201cn\u00eb \u00e7far\u00eb t\u00eb shkuare?\u201d apo \u201csakt\u00ebsisht, n\u00eb cil\u00ebn koh\u00eb?\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/prizren-fortress-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-204\" srcset=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/prizren-fortress-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/prizren-fortress-300x225.jpeg 300w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/prizren-fortress-768x576.jpeg 768w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/prizren-fortress-1536x1152.jpeg 1536w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/prizren-fortress-640x480.jpeg 640w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/prizren-fortress-667x500.jpeg 667w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/prizren-fortress.jpeg 1600w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Punimet e restaurimit dhe problemi i p\u00ebrqendrimit n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb caktuar t\u00eb afatit kohor<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p>Duhet diskutuar edhe ideja e rind\u00ebrtimit t\u00eb disa prej strukturave q\u00eb dol\u00ebn n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb me restaurimin e kalas\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb tentohet t\u00eb p\u00ebrqafohen periudha t\u00eb ndryshme dhe t\u00eb kthehet kalaja n\u00eb ato periudha. Kjo tregon se gjat\u00eb procesit t\u00eb restaurimit t\u00eb kalas\u00eb \u00ebsht\u00eb ndjekur nj\u00eb politik\u00eb e menaxhuar gabimisht. Sepse nd\u00ebrtimi i strukturave t\u00eb reja n\u00eb kala \u00ebsht\u00eb kund\u00ebr natyr\u00ebs s\u00eb koh\u00ebs q\u00eb rrjedh vazhdimisht, parimeve t\u00eb mbrojtjes dhe struktur\u00ebs statike t\u00eb kalas\u00eb. Shtesat e reja n\u00eb kala, p\u00ebrve\u00e7se d\u00ebmtojn\u00eb struktur\u00ebn semantike t\u00eb kalas\u00eb, kan\u00eb potencial t\u00eb d\u00ebmtojn\u00eb integritetin fizik t\u00eb kalas\u00eb me rritjen e dend\u00ebsis\u00eb s\u00eb nd\u00ebrtimit. Nga ana tjet\u00ebr, kjo perspektiv\u00eb i hap rrug\u00eb shtimit t\u00eb strukturave t\u00eb reja n\u00eb kala n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n\n\n\n<p>Punimet p\u00ebr mbrojtjen e vlerave t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore n\u00eb fakt duhet t\u00eb synojn\u00eb ruajtjen e ekzistenc\u00ebs s\u00eb strukturave origjinale dhe ekzistuese t\u00eb k\u00ebtyre vlerave. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb d\u00ebgjohet filozofi dhe kritiku i artit anglez John Ruskin. Sipas Ruskinit restaurimi \u00ebsht\u00eb gj\u00ebja m\u00eb e keqe q\u00eb mund t\u2019i ndodh\u00eb nj\u00eb monumenti, \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht nj\u00eb shembje. Rivendosja e arkitektur\u00ebs m\u00eb t\u00eb bukur dhe m\u00eb t\u00eb madhe \u00ebsht\u00eb po aq e pamundur sa ringjallja e t\u00eb vdekurve. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, sugjerimi i Ruskinit p\u00ebr ruajtjen e cil\u00ebsive origjinale t\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrtese \u00ebsht\u00eb: \u201cV\u00ebzhgoni me shum\u00eb kujdes monumentin e vjet\u00ebr. Num\u00ebroni gur\u00ebt e tij, n\u00ebse fillon t\u00eb cop\u00ebtohet, lidheni me tela hekuri, vendosni mb\u00ebshtet\u00ebse q\u00eb t\u00eb mos shembet, mos u preokuponi me sh\u00ebmtin\u00eb e asaj q\u00eb keni b\u00ebr\u00eb p\u00ebr ta shp\u00ebtuar, humbja e nj\u00eb shkopi vlen m\u00eb shum\u00eb se humbja e nj\u00eb gjymtyre\u201d. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, t\u00eb ruash nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb transferosh struktur\u00ebn e saj origjinale n\u00eb t\u00eb ardhmen sado q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e mundur, pavar\u00ebsisht nga kostoja. Edhe pse punimet restauruese t\u00eb kryera n\u00eb Kalan\u00eb e Prizrenit i sh\u00ebrbyen deri diku k\u00ebtij q\u00ebllimi, disa nd\u00ebrhyrje e d\u00ebmtuan tekstur\u00ebn origjinale t\u00eb kalas\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7far\u00eb hapash mund t\u00eb nd\u00ebrmerreshin gjat\u00eb procesit t\u00eb restaurimit?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00cbsht\u00eb e qart\u00eb se ka nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb muze arkeologjike n\u00eb Kalan\u00eb e Prizrenit. Ve\u00e7an\u00ebrisht boll\u00ebku dhe r\u00ebnd\u00ebsia historike e objekteve t\u00eb gjetura n\u00eb g\u00ebrmime e b\u00ebri t\u00eb nevojshme ekspozimin e k\u00ebtyre artefakteve aty ku u gjet\u00ebn. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, nd\u00ebrtesa e muzeut arkeologjik, e cila u nd\u00ebrtua m\u00eb par\u00eb, mund t\u00eb ishte nd\u00ebrtuar duke p\u00ebrdorur materiale krejt\u00ebsisht moderne \u2013 p\u00ebr shembull, struktur\u00eb \u00e7eliku, xhami \u2013 n\u00eb vend t\u00eb gurit, shembuj t\u00eb t\u00eb cilit mund t\u00eb gjenden n\u00eb vende t\u00eb ndryshme t\u00eb bot\u00ebs (Shemujt: Biblioteka Beyaz\u0131t, Mrizi i Zanave). K\u00ebshtu, dallimi midis t\u00eb vjetr\u00ebs dhe t\u00eb res\u00eb do b\u00ebhej i qart\u00eb dhe ndryshimi historik midis nd\u00ebrtesave mund t\u00eb kuptohej leht\u00ebsisht nga vizitor\u00ebt. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, disa nga themelet e gjetura mund t\u00eb ekspozohen n\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb dhe muzeu mund t\u00eb veproj\u00eb si nj\u00eb ur\u00eb lidh\u00ebse midis s\u00eb shkuar\u00ebs dhe s\u00eb ardhmes. K\u00ebshtu, n\u00eb vend t\u00eb fshehjes ose korrigjimit t\u00eb shkat\u00ebrrimeve t\u00eb p\u00ebrjetuara n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, do t\u00eb ishte adoptuar nj\u00eb kuptim q\u00eb ruan, pranon, p\u00ebrqafon dhe shfaq gjurm\u00ebt e s\u00eb kaluar\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"993\" height=\"1000\" src=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/beyazit4.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-203\" srcset=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/beyazit4.jpeg 993w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/beyazit4-298x300.jpeg 298w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/beyazit4-150x150.jpeg 150w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/beyazit4-768x773.jpeg 768w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/beyazit4-640x645.jpeg 640w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/beyazit4-497x500.jpeg 497w\" sizes=\"auto, (max-width: 993px) 100vw, 993px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><sup>Biblioteka Beyaz\u0131t \u2013\u00a0<a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20220126140423\/https:\/\/galeri3.arkitera.com\/var\/albums\/arkiv-2\/proje\/tabanlioglu\/beyazit-devlet-kutuphanesi-renovasyon-projesi\/07_%C4%B0%C3%A7%20Avlu_Emre%20D%C3%B6rter.jpg.jpeg\">Stamboll, detaje nga projekti i restaurimit t\u00eb \u00e7atis\u00eb moderne<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb zgjidhje tjet\u00ebr p\u00ebr muzeun arkeologjik do t\u00eb ishte p\u00ebrdorimi i potencialit ekzistues t\u00eb kazamateve t\u00eb restauruara. P\u00ebr shkak t\u00eb struktur\u00ebs s\u00eb tyre, kazamatet p\u00ebrve\u00e7 si llogore dhe zona mbrojt\u00ebse, p\u00ebrdoreshin edhe si vende q\u00eb funksiononin si magazina. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye ato mund t\u00eb ishin kthyer n\u00eb nj\u00eb muze arkeologjike me disa shtesa bashk\u00ebkohore. K\u00ebshtu, nuk do t\u00eb kishte nevoj\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtohej nj\u00eb struktur\u00eb nga e para n\u00eb mes t\u00eb k\u00ebshtjell\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/DrkqccQWoAAyIKP-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-202\" srcset=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/DrkqccQWoAAyIKP-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/DrkqccQWoAAyIKP-300x225.jpeg 300w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/DrkqccQWoAAyIKP-768x576.jpeg 768w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/DrkqccQWoAAyIKP-640x480.jpeg 640w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/DrkqccQWoAAyIKP-667x500.jpeg 667w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/DrkqccQWoAAyIKP.jpeg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><sub>Mrizi i Zanave \u2013 Lezh\u00eb, p\u00ebrfundimi i struktur\u00ebs s\u00eb kull\u00ebs historike pjes\u00ebrisht t\u00eb shkat\u00ebrruar me \u00e7elik dhe xham<\/sub><\/p>\n\n\n\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr punime t\u00eb tjera t\u00eb kryera n\u00eb p\u00ebrputhje me p\u00ebrdorimin aktual t\u00eb kalas\u00eb, amfiteatri dhe platformat q\u00eb leht\u00ebsojn\u00eb qarkullimin n\u00eb kala, kan\u00eb forcuar skenar\u00ebt e p\u00ebrdorimit t\u00eb kalas\u00eb. Struktura e leht\u00eb dhe fleksibile e amfiteatrit, e krijuar duke shfryt\u00ebzuar pjerr\u00ebsin\u00eb natyrore t\u00eb topografis\u00eb, b\u00ebri q\u00eb ai t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb pamje m\u00eb ndryshe nga pjesa tjet\u00ebr e kalas\u00eb dhe t\u00eb jet\u00eb larg q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb. Potencialet q\u00eb krijon p\u00ebr ngjarje t\u00eb ndryshme muzikore dhe t\u00eb kinemas\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si nj\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebs i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb kalaja t\u00eb luaj\u00eb nj\u00eb rol n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme. Problemi i vet\u00ebm i amfiteatrit, i cili p\u00ebrcakton nj\u00eb funksion t\u00eb ri p\u00ebr kalan\u00eb, \u00ebsht\u00eb se ai ka nj\u00eb struktur\u00eb dhe materiale t\u00eb paq\u00ebndrueshme, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr do t\u00eb jet\u00eb shkat\u00ebrruar pjes\u00ebrisht. Sa i p\u00ebrket platformave t\u00eb krijuara, p\u00ebrve\u00e7 qarkullimit ato kan\u00eb marr\u00eb nj\u00eb struktur\u00eb q\u00eb i drejton vizitor\u00ebt brenda kalas\u00eb. Nd\u00ebrsa platformat simbolizojn\u00eb nj\u00eb rrjet lidhjeje brenda k\u00ebshtjell\u00ebs, ato gjithashtu mund\u00ebsojn\u00eb q\u00eb kalaja t\u00eb p\u00ebrjetohet nga k\u00ebndv\u00ebshtrime t\u00eb ndryshme. Nj\u00eb ve\u00e7ori tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb se ato kan\u00eb nj\u00eb struktur\u00eb krejt\u00ebsisht t\u00eb qasshme p\u00ebr personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara. Mir\u00ebpo, nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje tjet\u00ebr q\u00eb duhet diskutuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb \u00ebsht\u00eb se megjith\u00ebse ka nj\u00eb qarkullim t\u00eb rregullt n\u00eb kala, qasja n\u00eb t\u00eb \u00ebsht\u00eb problematike.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb artikullin n\u00eb vijues, do t\u00eb diskutojm\u00eb mbi p\u00ebrdorimin aktual t\u00eb kalas\u00eb dhe problemin e transportit.<\/p>\n\n\n\n<details class=\"wp-block-details is-layout-flow wp-block-details-is-layout-flow\"><summary><em><strong>Disa burime t\u00eb p\u00ebrdorura:<\/strong><\/em><\/summary>\n<p><em>The Ministry Of Culture, Youth and Sports \u2013 Kosovo\/UNMIK (2006). Integrated Rehabilitation Project Plan \/ Survey of the Architectural and Archaelogical Heritage, (IRPP\/SAAH), Regional Programme For Cultural And Natural Heritage In South East Europe, 2003 \u2013 2006, Preliminary Technical Assessment of the Architectural and Archaeological Heritage in South East Europe, The Prizren Fortress (Kalaja), Prizren, Kosovo\/UNMIK<br>Baj\u00e7inovci, B. &amp; Tha\u00e7i, K. (2016). Heritage and Artistic Boon: Valuing Prizren Castle,<br>Article in Journal of Science Humanities and Arts \u2013 JOSHA<br>\u00a0Procopius Of Cesarea<br>\u00a0\u00a0Hoxha, G. (2015). Te Dhena Te Reja Arkeologjike Nga Kalaja e Prizrenit, Akademia e Shkencave e Shqiperise, Dardania; Kerkime dhe Studime Arkeologjike, (edt: Korkuti, M., Perzhita, L., &amp; Luci, K.), Tirane\u00a0<br>\u00a0Recepo\u011flu, A.S. (2009). Prizren\u2019de T\u00fcrk D\u00f6nemi K\u00fclt\u00fcr Miras\u0131, Fikri ve Medya Hizmetleri Derne\u011fi Yay\u0131n\u0131<br>\u00a0Virmi\u00e7a, R. (1999) Kosova\u2019da Osmanli Mimari Eserleri, Ankara.<br>\u00a0Dewidar, K. M. (2015). Viollet Le Duc\u2019s Concept on Historic Preservation. The Forgotten Egyptian Heritage: The Egyptian Society of Political Science, Statistic and Legislation, Conference: Trends in Heritgae focuced buidinginformation Modeling and collaboration for Sustainablity, Luxox, Egypt<br>\u00a0Kishal\u0131, E. (2016).\u00a0 Notre-Dame\u2019\u0131n Kamburu, Edebiyatta mimarl\u0131k (edt. Akarsu, H. T. &amp;\u00a0 Erdo\u011fan, N.), \u0130stanbul, Yem Yay\u0131nlar\u0131, s. 54<\/em><\/p>\n<\/details>\n\n\n\n<p>\u270e Hadis Abdula<\/p>\n\n\n<div class=\"is-default-size wp-block-site-logo\"><a href=\"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/\" class=\"img-link custom-logo-link\" rel=\"home\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"360\" src=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1.webp\" class=\"custom-logo\" alt=\"Prizma Medium\" srcset=\"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1.webp 1000w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1-300x108.webp 300w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1-768x276.webp 768w, https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/cropped-cropped-PRIZMA_LOGO_web-1-640x230.webp 640w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/a><\/div>\n\n\n<p><sub><br><\/sub><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Punimet p\u00ebr mbrojtjen e vlerave t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb kulturore n\u00eb fakt duhet t\u00eb synojn\u00eb ruajtjen e ekzistenc\u00ebs s\u00eb strukturave origjinale dhe ekzistuese t\u00eb k\u00ebtyre vlerave. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb d\u00ebgjohet filozofi dhe kritiku [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":205,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[5],"tags":[86,84,87],"class_list":["post-201","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fokus","tag-kalaja-e-prizrenit","tag-prizren","tag-restaurim","entry-card--landscape"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/prizmamedium.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/WhatsApp-Image-2022-01-11-at-3.07.37-PM.jpeg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/201","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=201"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/201\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":207,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/201\/revisions\/207"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=201"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=201"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizmamedium.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=201"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}